Een olifant in de kamer: dierenleed met lede ogen aanschouwen

Als kind sta je er niet bij stil wat een dier allemaal kan meemaken. Enthousiast zet je je eerste stapjes in de dierentuin, op zoek naar alle dieren uit de laatste tekenfilm die je hebt gezien. Met het ouder worden zijn wij ons wel vragen gaan stellen over dierentuinen en over het leed dat een dier moet doormaken vooraleer hij tentoongesteld kan worden aan het grote publiek. Natuurlijk begrijpen we dat iedereen wel eens een glimp wil opvangen van onder andere een olifant en dat diverse media er als de kippen bij zijn om een fijn verhaal te brengen van de geboorte van een klein olifantje als Kai-Mook. Maar zodra je ziet hoeveel plaats een olifant nodig heeft, dan weet je dat een verblijf in de zoo voor het dier eerder als een gevangenschap aanvoelt.

Wij brachten geen bezoek aan een dierentuin maar aan een opvangcentrum voor olifanten en daar hoorden we pakkende verhalen die voor de doorsnee Belg als een ver-van-mijn-bed-show zal klinken. Eigenlijk is het dichterbij dan je zou denken, want voordat er een kudde olifanten in Pairi Daiza of de Antwerpse Zoo terecht komt, hebben ze al een turbulent bestaan gehad.

The Elephant Sanctuary

Hazyview is de thuishaven van twee olifantenparken: Elephant Whispers en The Elephant Sanctuary. Nadat we ons geïnformeerd hadden over beide organisaties kozen we unaniem voor die laatste. We willen er namelijk zeker van zijn dat de dieren in kwestie met respect behandeld worden en willen niet in de val lopen van organisaties die diervriendelijkheid prediken, maar er eigenlijk een loopje mee nemen. We kunnen weliswaar niet oordelen over de praktijken van Elephant Whispers, maar je kan er wel op de rug van een olifant gaan zitten. Dat lijkt misschien onschuldig, maar kan net schadelijk zijn. Bovendien hoorden we van meerdere mensen lovende woorden over het rehabilitatiecentrum.

DSC01163

The Elephant Sanctuary is geen alleenstaand centrum. In totaal hebben ze namelijk drie filialen: ééntje in Hartbeespoort, een ander in Plettenberg Bay, en het laatste dus in Hazyview. Je kan er kiezen voor verschillende formules waarbij je de olifanten op een verschillend moment in hun dagelijks ritueel kunt ontmoeten. Je kan hen een hele dag begeleiden of slechts een gedeelte ervan. Wij kozen voor de ochtendshift zodat we daarna aan de Panoramaroute konden beginnen en konden optimaliseren! Er zijn meerdere vaste afspraken beschikbaar om de olifanten te ontmoeten en je kan ook kiezen uit meer uitgebreide programma’s. Zo kan je erbij zijn als ze gaan zwemmen of bij het wassen.

Elke shift heeft ongetwijfeld zijn eigen routine, maar een bezoek bevat wel dezelfde elementen. Voor ons begon dat met het bekijken van de stallen van de olifanten. Onze begeleider gaf ons informatie over hoe de twee olifanten er de nacht doorbrengen. Wist je bijvoorbeeld dat olifanten rechtopstaand en in korte stukken slapen? Dit is onder andere omdat ze in het wild aangevallen kunnen worden door leeuwen. In totaal slapen ze dagelijks 3 à 4 uur, zowel ’s nachts als overdag. Door hun gigantisch voorkomen, zal het je wellicht niet verbazen dat de stallen redelijk ruim zijn, om zo ’s nachts genoeg bewegingsruimte te geven aan de olifanten.

Een olifantengeheugen

Tijdens ons bezoek komen we veel meer te weten over de anatomie en de gedragingen van olifanten. Zijn hoofd biedt vele interessante weetjes. Het zogezegde olifantengeheugen is geen hol gezegde. Een olifant heeft een enorm goed geheugen en herinnert zich makkelijk zaken van 10 jaar eerder, en dat terwijl slechts 35% van hun hersenen actief wordt gebruikt. Weliswaar kunnen slechte herinneringen gedragsveranderingen teweegbrengen; als ze bijvoorbeeld een trauma hebben opgelopen, bestaat de kans dat de herbivoren agressiever worden en minder snel zullen aarzelen om aan te vallen. Ook daar gebruikt de kolos zijn hoofd voor; hij deelt er namelijk kopstoten mee uit. Vooraan in zijn hersenpan zit er een groot gedeelte met luchtcellen, die fungeren als een soort van airbag. Hij kan er de schokken mee opvangen en zo zijn brein beschermen.

De ruimte in zijn hoofd is door zijn hersenen grotendeels ingenomen en zo blijft er weinig over voor andere zintuigen. Olifanten hebben namelijk een zeer slecht zicht, waardoor ze meteen reageren bij een onverwacht geluid. Het maakt het dier ietwat onvoorspelbaar. Zijn slechte ogen zorgen er ook voor dat de olifant op een andere manier moet communiceren. Daarvoor maakt hij gebruik van trillingen in de grond. Hij vangt zelfs signalen op via zijn poten. Zo kan hij gevaar gewaarworden of zelf signalen naar andere olifanten versturen. Onderling communiceren de dieren door elkaar aan te raken, te ruiken, of steken ze hun slurf in elkaars mond. Zo komen ze informatie te weten over de andere, zoals van welke stam ze zijn. Er zijn nog andere manieren om te communiceren, zoals de slurf in de hoogte houden om duidelijk te maken dat ze niet zullen wijken. Bovendien kunnen ze net als mensen, een knuffel geven met hun slurf en zo affectie tonen aan een andere olifant.

Duizelingwekkende cijfers

De mensen in The Elephant Sanctuary Hazyviewhalen ook wat cijfermateriaal boven, waar we toch van achterover vielen. Zo zijn olifanten grote liefhebbers van water en drinken ze tot wel 200 liter per dag! Handig meegenomen is dat ze in hun slurf 2 tot 3 liter water kunnen opslaan voor later gebruik. Het valt dan ook niet te verbazen dat een olifant tot 11 liter urineert en dat dagelijks kan oplopen tot 50 liter.

Verder vertoont de anatomie van olifanten nog enkele opmerkelijkheden. Zo weegt het hart van een olifant 18 tot 20 kilo en ook het gewicht van een pasgeboren olifantje is duizelingwekkend. Dat komt op de aarde met een gemiddeld gewicht van 90 kilo! En om zo’n stevige baby-olifant ter wereld te brengen is de moeder 20 maanden zwanger.

Dumbo, in ‘t echt

Na alle interessante weetjes over de olifant is het tijd om ze ook in het echt te ontmoeten. Hier in Hazyview heeft men al vele jaren slechts 2 olifanten. In Hartbeespoort lopen er 4 rond en in Plettenberg Bay kan je 6 olifanten aantreffen. De 2 kolossen die hun tijd in Hazyview doorbrengen, heten Kasper en Kitso. In de sanctuary kunnen ze de trauma’s die ze in hun leven hebben opgelopen, proberen te verwerken.

Beide olifanten zagen het licht in het Krugerpark, maar dankzij een overpopulatie liet de regering een selectieve jacht toe. De oudere olifanten werden neergeschoten, terwijl de kleine olifanten aan een dierentuin of een circus verkocht werden, of erger, sommige werden voor de (plezier)jacht verkocht. Zoals gezegd, vergeten olifanten eerdere gebeurtenissen niet en dat was ook bij Kasper en Kitso het geval.

Kasper werd verkocht aan een boerderij in Namibië en zat er samen met twee andere olifanten. Op regelmatige basis aten ze de vruchten van de naburige citrus-plantage op, waarbij ze ook de bomen en de omgeving kapot maakten. Maar voor de buren was de maat op een dag vol. Ze schoten 1 van de 3 neer, waarop de tweede olifant in paniek tegen een elektriciteitspaal liep en zichzelf elektrocuteerde. Kasper was gedoemd om te eindigen als jachttrofee, maar met veel moeite heeft de sanctuary hem kunnen terughalen. Door de overbevolking was dat namelijk geen sinecure. Ondertussen is Kasper 33 jaar oud en verblijft hij al 18 jaar lang in de sanctuary.

Nadat zijn familie afgemaakt was, zou Kitso verkocht worden aan een Zwitserse dierentuin, maar de eigenaar van de sanctuary hoorde ervan en stak er nog net een stokje voor. Kitso kon niet terugkeren naar het Krugerpark; dat zou hij zonder zijn familie niet overleefd hebben. In The Elephant Sanctuary heeft hij een nieuwe thuis gekregen en de 12-jarige olifant is hier ondertussen al 8 jaar.

Een goede thuis

Onze begeleider nodigt ons één voor één uit om de olifant van dichtbij te bekijken. Hoewel we weten dat interacties in een sanctuary eigenlijk uit den boze zijn, hebben we wel het gevoel dat het hier kan. Ze drukken ons op het hart dat de olifanten nieuwe manieren aangeleerd krijgen door wijze van beloning en niet door straf.

Met een verzorger aan onze zijde, krijgen we nu een lesje anatomie met een levend voorbeeld. Met liefde voor hun job delen ze weetjes over hun tenen, slurf en scrotum. Je mag de olifant aanraken, de kussentjes op zijn poten voelen en eens wrijven over zijn slagtanden. Vervolgens wandelen we een klein rondje met de olifant. Je legt je hand achter je rug en hij legt zijn slurf op je hand. Je trekt hem niet mee, het is de olifant die het tempo bepaalt.

Als toemaatje mogen we de olifant zijn ontbijt geven. Met onze handen gevuld met butternut wandelen we Kasper en Kitso tegemoet en laten we de butternut in zijn slurf vallen. Een olifant heeft een slechte smaakzin en geniet van zijn maaltijd door de geur. Voor je het goed en wel beseft ledigt hij de inhoud van zijn slurf in zijn mond. Dit doen we enkele keren en vervolgens zwaaien we de olifanten uit.

Overbevolking

De wilde olifanten die nog rondlopen in deze wereld zijn meestal plaatselijk prominent aanwezig. Een olifant heeft echter veel ruimte nodig en voor kleinere reservaten is het daardoor moeilijker om een kudde te huisvesten. Op de plaatsen waar ze wel actief zijn, zullen ze uitbreiden door voortplanting en meer ruimte opeisen met uiteindelijk een overbevolking tot gevolg.

Olifanten kunnen ook schade brengen aan de omgeving. Met de kracht in hun slurf en de kopstoten die ze kunnen uitdelen, vernielen ze veel vegetatie. Enerzijds is dat nadelig voor enkele dieren, denk maar aan schuilplaatsen in het bladerdek. Anderzijds profiteren dieren van de ontwortelde struiken en bomen, die plots een nieuwe voorraad aan eten bieden. De destructiviteit zorgt er wel voor dat parken als Hwange en Krugerpark met problemen kampen en het algemene evenwicht uit balans geraakt. Bovendien zorgt dat ervoor dat de savanne dorder wordt.

De parken hebben door het olifantengeheugen nog maar één uitweg om het evenwicht te herstellen. Nu worden de baby-olifanten niet meer gespaard om mogelijke trauma’s en problemen in de toekomst te vermijden. Willen de parken iets doen aan de overbevolking, dan moorden ze samen met de plaatselijke autoriteiten en rangers de hele kudde uit.

Daarnaast is de olifant nog vaak het slachtoffer van stropers. Botswana heeft het verbod op de olifantenjacht sinds kort opgeheven, terwijl er nu al elk half uur een olifant gestroopt wordt in Afrika. In landen als Kameroen, Mozambique, Zimbabwe en Zuid-Afrika blijft dat een probleem. En de andere olifanten blijven achter met een nieuw trauma. We hopen dat ze in The Elephant Sanctuary genoeg plaats hebben voor een nieuwe lichting getraumatiseerde olifanten.

DSC01269

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *